• Destek Hattı: 0 212 999 91 90

Hafıza Teknikleriyle Edebiyat Nedir, Nasıl İşler ve Neye Yarar?



* Hafıza tekniklerini kullanarak sanatçıların eserlerini, ilginç hikâyeler ve görseller kullanarak öğretiyoruz.
* Genellikle her sanatçı için ayrı bir hikâye kullanıyoruz. Ancak öğrenci bu hikâyeleri kesinlikle ezberlemiyor
* Yazarın adından ya da ilişkili kavramlardan yola çıkarak ve çeşitli görsel materyalleri kullanarak bir hikâye anlatıyoruz.
* Hikâyeler bir "anahtar sözcük" üzerine kurgulandığı ve bu anahtar sözcük sanatçının adı olduğu için öğrenci hikâyeyi ya da eserleri hatırlamak için bir çaba göstermiyor.
* Sanatçının adı verildiğinde hikâye ve eserler doğrudan akla geliyor.


HAFIZA TEKNİKLERİNİN ÖĞRENMEYE ETKİSİYLE İLGİLİ AKADEMİK GÖRÜŞ

1. Bir konu bir öğrenciye aynı şekilde defalarca anlatıldığı halde anlamamasına rağmen, farklı bir anlatımla çok kısa bir sürede öğrenilebilmektedir. Öğrencinin ilgi alanı, kullanılan materyaller, konunun anlatımına uygun olan tekniklerdeki değişim öğrenmeye etki etmektedir. 

2. İnsan Belleği edindiği bilgileri organize ederek geri getirmeyi kolaylaştırır. Gelişigüzel edinilen bilgilerin organizasyonuna ve geri getirilebilmesi içim zihinsel bir efora ihtiyaç vardır. Bu da zaman ve bellek kapasitesinde kayıp demektir. Bilgilerin organize edilmiş olarak verilmesi belleğin işini kolaylaştıracak ve organize bilgilerin hatırlanması da kolay olacaktır.

3. Farklı zeka alanlarına sahip öğrencilerin öğrenme yöntemlerinin de farklılık göstermesi doğaldır. Her öğrencinin zeka alanına hitap eden bir öğretim tekniği vardır.

 4. Yabancı dil öğretiminde kullanılan bellek destekleyici tekniklerin diğer öğretim alanlarında da kullanılabileceği özellikle kronolojik ve formel derslerde de faydalı olabileceği gerçeği. 


Hafıza Teknikleriyle İlişkili Akademik Bilgiler ve Kaynaklar

Bellek Destekleyici Teknikler 
Anahtar Kelime (Bağlama [Link] Sistemi)

Bu sistem malzemelerin sunum sırasına bağlı olarak hatırlanması gereken seri öğrenme görevlerinde kullanılmaktadır. Bağlama sistemi iki basamaktan oluşmaktadır. İlk olarak öğrenilecek listedeki maddenin görsel imgesi oluşturulmaktadır. İkinci olarak her maddenin  görsel imgesiyle sonraki maddenin görsel imgesi arasında  bağ kurulmaktadır. Bu sistemi temel alarak geliştirilmiş  olan bir teknik öykü tekniğidir bu teknikte hatırlanması gereken malzemelerden bir öykü oluşturulmakta ve öyküde geçen olaylar görsel imgelere dönüştürülmektedir.  Yine bağlama sistemine bağlı olarak geliştirilmiş diğer bir teknik, anahtar kelime tekniğidir.  Bu teknikte  hatırlanması  gereken malzemelere sessel açıdan  benzeyen ve kolaylıkla  imgelenebilen kelimeler  kullanılmaktadır (Senemoğlu,1997). Bu teknik daha çok kelime öğretiminde kullanılır (Mastropieri, 1988). Yabancı dil öğretiminde, Türkçenin yeterince konuşulamadığı yörelerimizde Türkçe öğretiminde kullanılabilir. 

ÖR/ Posner’in Kavramsal Modelini, Kavramsal Model  poz verdi şeklinde söylenebilir. Her ne zaman Posner’i  düşünürsem  poz veren   anahtar kelimeyi  hatırlarım . Kelime, Posner’in “Kavramsal Modeli”ni hatırlamak için bana yardımcı olur. Anahtar Kelime Metodu yabancı dili öğrenmek için aynı zamanda oldukça yararlıdır (Litteral,2003) .


Yerleşim (Loci)  Sistemi

        Yerleşim sistemi  M.Ö. 500  yılına dek uzanan bir geçmişe sahip en eski  hatırlama tekniğidir. Bu sistemde  hatırlanması  gereken malzemelerle  iyi bilinen sabit  nitelikteki  yerleşim  alanları  birbirine   bağlanarak  hatırlanır. Örneğin  bir  seri  kelimeyi  okul  kafeteryasına giden  yol üzerindeki  belirli  yerler   arasında bağ  kurarak  hatırlamak   mümkündür.   Yerleşim sistemi iki basamaktan   oluşur. İlk  olarak  bilinen bir  yerleşim yerinin  zihinsel imgesi    doğal  ve  mantıklı bir  sırada  ezberlenir. İkinci  olarak,  hatırlanması  gereken bir  maddenin imgesi,  yerleşim alanının   belirli bir  bölümüyle   ilişkilendirilir    ve malzemelerin  kullanılması  sırasında  söz  konusu  yerleşim  alanında   zihinsel  bir yürüyüş yapılır. Çok iyi bilinen bir çevrede ögelerle, hatırlanmak istenen listedeki ögeler sırasıyla eşleştirilerek imajlar oluşturulur (Senemoğlu,1997). Örneğin Mastropieri ve arkadaşları (1988), Amerika da çiçeği (flower) Florida bölgesiyle, televizyonu (television) Tallahase yerleşim birimiyle eşleştirmişlerdir.Asma (Peg)  Sistemi  
  Bu sistem  hatırlanması  gereken malzemeleri daha önce öğrenilmiş olan ve çoğunlukla somut olan  nesnelere asmayı içermektedir. Kullanılan somut kelimeler genellikle nesnelere olan benzerliklerine ya da nesnelerin  okunuşu ile uyaklı  oluşlarına  göre  seçilmektedir.  Buna göre her   sayı  değişik  bir  nesne ile  temsil  edilmektedir.    Kişiden  istenen, 1’den   başlayıp  hatırlaması  gereken  madde  kadar  sayıyı  belirli  nesnelere  karşılık gelecek  şekilde  ezberlemesidir. Daha  sonra  hatırlaması  gereken  maddelerle  sayılara  karşılık  gelen  somut  nesnelerin   etkileşimini    zihinde  canlandırması  gerekmektedir. Örneğin  daha  önce hiç yazıcı  görmeyen   öğrencilere  bu  yöntemle  yazıcı  şöyle öğretilmiştir.  Yapılacak ilk iş  düğmeyi  çevirmektir,  bu durum   deneklere   çöreğin  içinde    bir   düğme   hayal ettirilerek    verilmiş.   Sonraki  yönerge  “kağıdı  zincir  halkanın üzerine koy”   bunda da  denekler  içine  kağıt  doldurulmuş   ayakkabının  bir  zincirle   bağlandığını düşünmüşler: Bu yöntemde hatırlanması gereken birinci öge ikinci öge ile,ikinci öge üçüncü öge ile...ilişkilendirilecek şekilde öykü haline getirilir(Senemoğlu,1997). .
        Daha çok listelerin öğrenilmesinde önemlidir. Listede bulunan nesne ve imgelerin numara ve imajlarla birbirleriyle ilişkilendirilmesidir(Mastropieri, 1988). Alışveriş listeleri, periyodik cetvel vs. öğrenilmesinde kullanılabilir.Hafızaya yardımcı Pegword metodu, sayılar ve tarihleri  ezberlemek için  yararlıdır(Litteral, 2003).


Asma (Peg)  Sistemi  

 Bu sistem  hatırlanması  gereken malzemeleri daha önce öğrenilmiş olan ve çoğunlukla somut olan  nesnelere asmayı içermektedir. Kullanılan somut kelimeler genellikle nesnelere olan benzerliklerine ya da nesnelerin  okunuşu ile uyaklı  oluşlarına  göre  seçilmektedir.  Buna göre her   sayı  değişik  bir  nesne ile  temsil  edilmektedir.    Kişiden  istenen, 1’den   başlayıp  hatırlaması  gereken  madde  kadar  sayıyı  belirli  nesnelere  karşılık gelecek  şekilde  ezberlemesidir. Daha  sonra  hatırlaması  gereken  maddelerle  sayılara  karşılık  gelen  somut  nesnelerin   etkileşimini    zihinde  canlandırması  gerekmektedir. Örneğin  daha  önce hiç yazıcı  görmeyen   öğrencilere  bu  yöntemle  yazıcı  şöyle öğretilmiştir.  Yapılacak ilk iş  düğmeyi  çevirmektir,  bu durum   deneklere   çöreğin  içinde    bir   düğme   hayal ettirilerek    verilmiş.   Sonraki  yönerge  “kağıdı  zincir  halkanın üzerine koy”   bunda da  denekler  içine  kağıt  doldurulmuş   ayakkabının  bir  zincirle   bağlandığını düşünmüşler: Bu yöntemde hatırlanması gereken birinci öge ikinci öge ile,ikinci öge üçüncü öge ile...ilişkilendirilecek şekilde öykü haline getirilir(Senemoğlu,1997). .
        Daha çok listelerin öğrenilmesinde önemlidir. Listede bulunan nesne ve imgelerin numara ve imajlarla birbirleriyle ilişkilendirilmesidir(Mastropieri, 1988). Alışveriş listeleri, periyodik cetvel vs. öğrenilmesinde kullanılabilir.Hafızaya yardımcı Pegword metodu, sayılar ve tarihleri  ezberlemek için  yararlıdır(Litteral, 2003).


Fonetik   Sistem        
Bu  sistem  araşmacılar   tarafından  ilgilenilen  konuya  göre  şekil—alfabe, sayı—harf , sayı—sessiz harf   veya  sese    uygun   sayı  gibi   değişik  şekillerde  adlandırılmaktadır.  Ancak  bu  sistemin  versiyonlarındaki  ortak  noktalar    0’dan    9’a   kadar  olan  sayıların her  birinin   sessiz  harflerle   veya  onlara  uygun     seslerle  temsil  edilmesi  ve  bu  sessiz  harflerin   aralarına  sesli  harfler  konarak  hecelerin  yada  kelimelerin  oluşturulmasıdır.  Örneğin  1.T veya  Th:3.  M:4. R:5.  L:6  VEYA  Ch.  Sh  şeklinde  sayılar  seslere  dönüştürülmektedir.  Bu durunda  164359 sayısı  denek tarafından Tea CheRMaiL  Box    olarak  kotlanmakta  ve bir öğretmenin kendisine  bir şey  postalaması  şeklinde   imgelenmektedir.  Fonetik  sistemin başlangıcı  1948’de  Wickelman’ın  alfabedeki  harflerle   sayıları eşleştirerek    oluşturduğu  sayı—harf  sistemine  dayanmaktadır.  Bu  sistemin diğer mnemonik  sistemlere  göre en önemli  avantajı  sayıların hatırlanmasında  daha  kullanışlı olmasıdır.Örnek: Mısır eski profesörlerinden bay..... şeklinde devam eden metin aslında

Baş Harf Tekniği
Örnek olarak HOMES (evler) kelimesini hatırladığınızda Amerika'daki büyük göllerin isimleri akılınıza gelir. Bu göller Huran, Ontario, Michigan, Enie, Superior'dur. (Özakkaş,2003). 




Kaynaklar

Erden, M. ve Y. Akman. (1985). Eğitim Psikolojisi. İstanbul: Arkadaş Yay.

Doğan, Aymil,(1995). Simultane Tıp Çevirisi Eğitiminde Bellek Destekleyici Anahtar Sözcük Yönteminin Etkinlik Derecesi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi, Ankara.

Gage, N.L. ve Berliner, D.C., (1988). Educational Psychology, (Dördüncü Baskı), Boston, Houghton Mifflin

Litteral, Jeff , (2003); www.sinclair.edu/organizations/psibeta/

Menli, Nurhan, (1991).   Çocuklarda, Görsel İşitsel Sayı Dizileri Testinden Alınan Puanlara Bellek Destekleyici Tekniklerin ve Sunum Hızının Etkisi. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Ankara.

Mastropieri, Margo, Scrugges, Thomas E., (1988). Enhancing school succes  with mnemonic strategies. İntervention in School and Clinic. s. 201- 208.

Ölçüm, Yurdagül (2000). İlköğretim 4. Sınıf Sosyal Bilgiler Dersinde Bellek Destekleyicilerin Erişi Ve Kalıcılığa Etkisi. Hacettepe Üniversitesi   Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi, Ankara.

Özakkaş T., MD, Ph;http://www.hipnoz.com/kegitim.html;10/07/2003

Senemoğlu, N. (1997). Gelişim, Öğrenme ve Öğretim: Kuramdan Uygulamaya, Spot Matbaacılık, Ankara.

Senemoğlu, N. (1998). Nuray. Gelişim, Öğrenme ve Öğretim: Kuramdan Uygulamaya. Özsen Matbaası,  Ankara.

Scrugges, Thomas E. And Margo A. Mastropieri, (1998).Enhancing SchoolSuccess with Mnemonic Strategies, Intervention in School and Clinic,  March 1998

Woolfolk, E.A, (1993). Educational Psychology, Boston, Allyn and Bacon.


Yrd.Doç.Dr. Ali Murat SÜNBÜL

Arş.Gör.Süleyman ARSLANTAŞ

Arş.Gör.Güngör KESKİNKILIÇ

Yrd.Doç.Dr.Dursun YAĞIZ

(Bu sayfadaki akademik içerik tamamen alıntıdır ve yukarıda isimleri verilen akademisyenlere aittir. Burada kullanılış amacı ülkemizde bu konuyla ilgili yapılan çalışmalar hakkında az da olsa bilgi vermektir.)